Języki urzędowe Rosji
![]() |
Ten artykuł od 2022-02 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
Ogólnonarodowym językiem urzędowym na całym terytorium Rosji jest język rosyjski, co jest zapisane w art. 68 ust. 1 Konstytucji[1], ust. 2. gwarantuje prawo republik wchodzących w skład Rosji do ustanowienia własnych dodatkowych języków urzędowych funkcjonujących obok rosyjskiego.
Obecnie w skład Rosji wchodzi 21 republik. 20 z tych republik skorzystało z prawa deklarowania własnych języków urzędowych, tylko Karelia nie zatwierdziła we własnej konstytucji dodatkowego języka urzędowego (niemniej języki karelski, fiński i wepski ustanowione są jako dodatkowe języki na niektórych obszarach republiki).
Lista republik w składzie Rosji, które oprócz języka rosyjskiego zatwierdziły własne języki urzędowe
[edytuj | edytuj kod]- Republika Adygei (Adygeja): język adygejski[2]
- Republika Ałtaju (Ałtaj): język ałtajski[3]
- Republika Baszkirii (Baszkiria): język baszkirski[4]
- Republika Buriacji (Buriacja): język buriacki[5]
- Republika Chakasji (Chakasja): język chakaski[6]
- Republika Czeczeńska (Czeczenia): język czeczeński[7]
- Republika Czuwaska (Czuwaszja): język czuwaski[8]
- Republika Dagestanu (Dagestan): języki narodów Dagestanu[9]
- Republika Inguska (Inguszetia): język inguski[10]
- Republika Sacha (Jakucja): język jakucki[11]
- Republika Kabardyjsko-Bałkarska (Kabardo-Bałkaria): język kabardyjski, język bałkarski[12]
- Republika Kałmucji (Kałmucja): język kałmucki[13]
- Republika Karaczajsko-Czerkieska (Karaczajo-Czerkiesja): język abazyński, język karaczajski, język nogajski, język czerkeski[14]
- Republika Komi (Komi): język komi[15]
- Republika Maryjska (Mari El): język maryjski (górnomaryjski i wschodniomaryjski)[16]
- Republika Mordwińska (Mordowia): język mordwiński (moksza, erzja)[17]
- Republika Północnoosetyjska – Alania (Osetia Północna): język osetyński[18]
- Republika Tatarstanu (Tatarstan): język tatarski[19]
- Republika Tuwy (Tuwa): język tuwiński[20]
- Republika Udmurcka (Udmurcja): język udmurcki[21]
- Republika Krymu[22](Krym): język ukraiński, język krymskotatarski
Liczba języków urzędowych
[edytuj | edytuj kod]Dokładne określenie liczby języków urzędowych Rosji nie jest możliwe z kilku powodów.
W Dagestanie oficjalnie urzędowymi są „języki narodów Dagestanu“, ale oficjalnej listy narodów (i języków) nie ma. Spis narodowy 2002 odnotował 23 języki[23] narodów, które można określić za historycznie zamieszkujących Dagestan[potrzebny przypis]. Władze dagestańskie informują, że na terenie republiki istnieją 102 narody i narodowości, z czego 14 jest "obdarzonych politycznymi atrybutami"[24], a 30 to narody i narodowości „rdzenne“[25]. Jednak żaden z języków wprost nie został określony jako urzędowy.
Konstytucja Republiki Ałtaju określa jako język urzędowy obok rosyjskiego też „język ałtajski“, lecz w nauce współczesnej przyjęte jest dzielenie na dwa języki: południowoałtajski oraz północnoałtajski.
Konstytucja Republiki Kabardyksko-Bałkarskiej określa jako języki urzędowe obok rosyjskiego też „język kabardyński, język bałkarski“. Konstytucja Republiki Karaczajo-Czerkieskiej określa jako języki urzędowe obok rosyjskiego też „język abazyński, język karaczajski, język nogajski, język czerkeski“. Klasyfikacje naukowe deklarują język kabardyjski jako ten samy język co i „język czerkeski“. Tak samo język bałkarski jest uznawany przez naukę jako ten sam wspólny język karaczajsko-bałkarski co i „język karaczajski“.
Konstytucja Republiki Maryjskiej określa jako języki urzędowe obok rosyjskiego też „język maryjski (górnomaryjski i wschodniomaryjski)“. Określenie w nawiasach w konstytucji wynika z tego, że język maryjski jest mocno zróżnicowany dialektalnie oraz występują w nim dwa standardy literackie: górnomaryjski i wschodniomaryjski.
Konstytucja Republiki Mordwy określa jako język urzędowy obok rosyjskiego też „język mordwiński (mokszański i erzjański)“. Te dwa języki spokrewnione – język moksza oraz język erzja – są łączone we wspólny „język mordwiński“ tylko według tradycji.
Języki z oficjalnym statusem
[edytuj | edytuj kod]Poza językami oficjalnymi, na obszarach zwartego zamieszkiwania mniejszości narodowych, języki tych mniejszości mogą być wprowadzane jako języki z oficjalnym (urzędowym) statusem. Języki te mogą wprowadzać wszystkie jednostki administracyjne Rosji, bez względu na ich status, tj. poza republikami również kraje, obwody, czy okręgi autonomiczne, a języki te wprowadzane są przeważnie na części obszaru takiej jednostki[26]:
- chantyjski (Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny[27], Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny[28])
- czukocki (Jakucja)[29]
- dołgański (Jakucja)[29]
- ewenkijski (Jakucja)[29]
- eweński (Jakucja)[29]
- fiński (Karelia)[30]
- jukagirski (Jakucja)[29]
- karelski (Karelia)[30]
- kazachski (Republika Ałtaju)[31]
- komi-permiacki (Okręg Komi-Permiacki Kraju Permskiego)[32].
- mansyjski (Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny)[27]
- nieniecki (Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny[27], Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny[28])
- selkupski (Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny)[28]
- wepski (Karelia)[30]
Oficjalny status języków mniejszości narodowych w miejscach zwartego występowania tych mniejszości nadany został również w niektórych innych jednostkach administracyjnych Rosji (Baszkiria, Buriacja, Chakasja, Czukocki Okręg Autonomiczny, Mari El, Tatarstan, Udmurcja), jednak bez dokładnego określania, o jakie języki chodzi.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Konstytucja Federacji Rosyjskiej, art. 68
- ↑ Konstytucja Adygei, art. 5.
- ↑ Konstytucja Ałtaju, art. 13.
- ↑ Konstytucja Baszkirii, art. 1.
- ↑ Konstytucja Buriacji, art. 67.
- ↑ Konstytucja Chakasji, art. 69.
- ↑ Konstytucja Chakasji. chechnya.gov.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-24)]., art. 10.
- ↑ Konstytucja Czuwaszji. chechnya.gov.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-24)]., art. 8.
- ↑ Konstytucja Dagestanu, art. 11.
- ↑ Konstytucja Inguszetii, art. 14.
- ↑ Konstytucja Jakucji, art. 46.
- ↑ Konstytucja Kabardo-Bałkarii, art. 76.
- ↑ Konstytucja Kałmucji, art. 17.
- ↑ Konstytucja Karaczajo-Czerkiesji, art. 11.
- ↑ Konstytucja Republiki Komi, art. 67.
- ↑ Konstytucja Mari El, art. 15.
- ↑ Konstytucja Mordwy, art. 13.
- ↑ Konstytucja Osetii Północnej, art. 15.
- ↑ Konstytucja Tatarstanu, art. 8.
- ↑ Konstytucja Tuwy, art. 5.
- ↑ Konstytucja Udmurcji, art. 8.
- ↑ Ukraina i większość społeczności międzynarodowej skupionej w Organizacji Narodów Zjednoczonych nie uznaje deklaracji niepodległości Republiki Autonomicznej Krymu i jej aneksji przez Rosję.
- ↑ Spis narodowy Rosji 2002/. [dostęp 2010-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-11-04)].
- ↑ Республика Дагестан - Официальный Сайт - Этнический состав населения. [dostęp 2008-03-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-11)].
- ↑ Дагестан - Официальный Сайт - Данные о территории, географии, демографической структуре. [dostęp 2008-02-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-02-11)].
- ↑ Закон РФ от 25 октября 1991 г. N 1807-I "О языках народов Российской Федерации"
- ↑ a b c Закон о языках коренных малочисленных народов Севера, проживающих на территории ХМАО. [dostęp 2010-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-22)].
- ↑ a b c Закон о родных языках коренных малочисленных народов Севера на территории Ямало-Ненецкого автономного округа. [dostęp 2010-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-22)].
- ↑ a b c d e Закон Республики Саха (Якутия) «О языках в Республике Саха (Якутия)». Глава I, статья 6
- ↑ a b c Закон Республики Карелия о государственной поддержке карельского, вепсского и финского языков в Республике Карелия. Статья 8, п. 1
- ↑ Закон Республики Алтай «О языках». Глава I, статья 4
- ↑ Устав Пермского края. Статья 42